Ensârın en hayırlılarından: SAD BİN MUÂZ Muhammed aleyhisselâmın bisetinin onuncu yılı başlarında Medîneden gelen 12 kişi, Peygamberimizle görüşüp Müslüman oldular. Birinci Akabe bîatı denilen bu görüşmeden sonra, Peygamber efendimiz, Kurân-ı kerîmi ve İslâmiyeti öğretmek üzere, Musab bin Umeyri Medîneye gönderdiler. Musab bin Umeyr Medînede fevkalâde bir gayretle çok kimsenin Müslüman olmasını sağladı. Faaliyetlerini yürütmek üzere Sad bin Muâzın teyzesinin oğlu olan Esad bin Zürârenin evine yerleşmişti. Bu sebeple Sad bin Muâz, o zaman Araplar arasında akrabaya karşı hakâretten kaçınmak âdet olduğu için bu işe mâni olma teşebbüsünde de bulunamadı. Sen işini bilen adamsın Ancak bir kabîle reisi olarak bu işe de el koymak istiyordu. Bu maksatla kabîlesinin ileri gelenlerinden Üseyd bin Hudayra dedi ki: - Sen, işini iyi bilen, kimsenin yardımına muhtaç olmayan bir adamsın Zayıflarımızın inançlarını bozmak için mahallemize gelmiş olan bu adamı, yanımıza gelmekten men et Esad bin Zürâre akrabam olmasaydı, bu işi kendim hallederdim. Bunun üzerine Üseyd bin Hudayr, mızrağını alıp, Musab bin Umeyrin bulunduğu eve gitti. Oraya varınca: - Sizi, bize getiren sebep nedir? Zayıflarımızın inançlarını mı bozacaksınız? Eğer, hayatınızdan olmak istemiyorsan yanımızdan ayrılıp gidersin, dedi. Musab bin Umeyr, ona yumuşak bir sesle dedi ki: - Hele biraz otur, sözümüzü dinle Beğenirsen kabûl edersin, beğenmezsen dinlemekten yüz çevirirsin. - Yerinde bir söz söyledin. Musab bin Umeyr ona, Kurân-ı kerîm okudu. İslâmiyeti anlattı. Onun tatlı konuşması, insanın kalbine işleyen sözleri ve hoş sesiyle okuduğu Kurân-ı kerîm âyetleriyle, kendinden geçen Üseyd bin Hudayr: - Bu, ne kadar güzel, ne kadar yüce söz. Bu dîne girmek için ne yapmak lâzımdır, dedi. Ne yapması lâzım geldiğini anlattılar ve Üseyd bin Hudayr, kelime-i şehâdet söyliyerek Müslüman oldu. Büyük bir huzur içerisinde olduğu hâlde Musab bin Umeyre döndü ve; - Arkamda bir adam var. Ben hemen gidip onu size göndereyim. Eğer o Müslüman olursa, Medînede onun kavminden îmân etmedik hiç kimse kalmaz, diyerek kalkıp süratle gitti. Doğruca Sad bin Muâzın yanına vardı. Sad bin Muâz onu görünce: - Ne yaptın yâ Üseyd? Bir fenâlığını görmedim Üseyd bin Hudayr, Sad bin Muâzın Müslüman olmasını çok arzu ettiği için şöyle cevap verdi: - Musab bin Umeyr ile konuştum, bir fenalığını görmedim. Yalnız duyduk ki, Hâriseoğulları, teyze oğlun Esadın böyle bir kimseyi evinde barındırmasından kuşkulanarak teyzenin oğlunu öldürmek için harekete geçmişler. Bu sözler Sad bin Muâza çok dokundu. Çünkü birkaç sene önce yapılan bir savaşta, Hâriseoğullarını yenip, Haybere sığınmaya mecbur etmişlerdi. Bir sene sonra da affedip, memleketlerine dönmelerine izin vermişlerdi. Buna rağmen onların böyle bir tavır takınmaları düşüncesi Sad bin Muâzı çok kızdırmıştı. Halbuki işin aslında böyle bir hareketleri yoktu. Üseyd bin Hudayr böyle bir hîleye başvurarak, Sad bin Muâzın teyzesinin oğlu Esad bin Zürâreye, dolayısıyla Musab bin Umeyre zarar vermesini önlemek istedi. Böylece onların tarafına geçmesini ve nihayet müslüman olmasını temin etmek gayretinde idi. Sad bin Muâz, Üseyd bin Hudayrın, Hâriseoğullarının, teyzesinin oğlu Esad bin Zürâreye zarar verecekler demesi üzerine, hemen yerinden fırlayıp, Esad bin Zürârenin yanına gitti. Oraya varınca baktı ki, Esad bin Zürâre ile Musab bin Umeyr, son derece huzûr ve sükûn içerisinde oturup, sohbet ediyorlar. Yanlarına yaklaşıp dedi ki: - Ey Esad, aramızda akrabalık olmasaydı, sen bu adamı elimden kurtaramazdın. Sen memleketinden çıkarılmış şu yabancı adamı, zayıflarımızın inançlarını bozmak için mi çağırdın? Hele sözümüzü bir dinle Bu sözlere Musab bin Umeyr yumuşak bir şekilde cevap verdi: - Ey Sad, hele biraz dur, oturup bizi dinle, anla, sözlerimiz hoşuna giderse ne âlâ, eğer sözlerimizi beğenmezsen, biz bunu sana tekliften vazgeçeriz. Bizi bırakır gidersin. Sad bin Muâz bu yumuşak ve tatlı sözler üzerine: - Yerinde bir söz söyledin, dedi ve oturdu. Musab bin Umeyr, Sad bin Muâza önce İslâmiyeti anlattı. İslâmiyetin esaslarını açıkladı. Sonra tatlı ve güzel sesiyle Kurân-ı kerîmden bir miktar okudu. O okudukça Sad bin Muâzın hâli değişiyor, kendinden geçiyordu. Kurân-ı kerîmin eşsiz belâgatı karşısında kalbi yumuşadı ve büyük bir tesîr altında kaldı. Kendini tutamayıp dedi ki: - Yemîn ederim ki ben, şimdiye kadar, hiç bilmediğim bir şeyi dinledim. Siz bu dîne girmek için ne yapıyorsunuz? Musab bin Umeyr hemen ona Kelime-i şehâdeti öğretti. O da, - Eşhedü enlâ ilâhe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühü ve resûlüh, diyerek Müslüman oldu. Sad bin Muâz Müslüman olmaktan duyduğu huzur ve sevinç içerisinde yerinde duramaz oldu. Üseyd bin Hudayrı yanına alıp, kavminin toplandığı yere gitti. Abdüleşheloğullarına hitâben dedi ki: - Ey Abdüleşheloğulları Beni nasıl tanırsınız? - Sen bizim reisimiz ve büyüğümüzsün, biz sana tâbiyiz. O hâlde hepinize haber veriyorum. Ben müslüman olmakla şereflendim. Sizin de Allahü teâlâya ve Onun Resûlüne îmân etmenizi istiyorum. Eğer îmân etmezseniz sizin hiçbirinizle konuşmayacağım, görüşmeyeceğim. Medîne tekbîrle çınladı Abdüleşheloğulları, reisleri Sad bin Muâzın Müslüman olduğunu ve kendilerini de İslâma davet ettiğini duyar-duymaz hep birlikte Müslüman oldular. O gün akşama kadar, Medîne semâlarını Kelime-i şehâdet ve tekbîr sedâlarıyla çınlattılar. Bu hâdiseden kısa bir müddet sonra bütün Medîne halkı, Evs ve Hazrec kabîleleri İslâmiyeti kabûl edip, îmân ettiler. Her ev İslâm nûruyla aydınlandı. Sad bin Muâz ve Üseyd bin Hudayr, kabîlelerine ait bütün putları kırdı. Bu durum sevgili Peygamberimize bildirildiğinde çok memnun oldu. Mekkeli Müslümanlar sevince garkoldular. Bu sebeple o seneye (m. 621) sevinç yılı denildi. Sad bin Muâz İkinci Akabe bîatında bulunup, Resûlullaha bîat etti. Bu bîatte bulunanlar Resûlullahı canları gibi koruyacaklarına ve gerekirse bu husûsta mallarını ve canlarını fedâ edeceklerine söz verdiler. Sad bin Muâz, Medînenin ileri gelenlerinden ve reislerinden olduğu için, Mekkeye gidip, Kâbeyi tavâf ederdi. Müşrikler bu sebeple ona dokunamazlardı. Bu ziyâretlerinden birinde Ebû Cehil karşısına çıkıp dedi ki: - Siz bizim dînimizden ayrılanları himâye ettiniz. Onlara her yardımda bulundunuz. Eğer burada seni himâyesine alanlar olmasaydı seni öldürürdüm. Dönüp çocuklarına kavuşamazdın. Sad bin Muâz, Ebû Cehilin bu tehditli sözleri karşısında ona şu cevabı verdi: - Eğer böyle bir şeye kalkışırsan, Medîne yakınından geçen ticaret yolunu keser, seni bir daha oralara ayak bastırmam. Bunları söylerken sesi öyle gürlüyordu ki, yanında bulunan Ümeyye bin Halef yavaşça dedi ki: Mekkede mi öldürüleceğim? - Sesini biraz alçalt, bu kişi bu vâdinin meşhûru. Bunun üzerine Sad bin Muâz daha gür bir sesle konuştu: - Yemîn ederim ki Resûlullah, bize senin katlonulacağını haber verdi. - Mekkede mi öldürüleceğim? - Orasını bilmem. Ebû Cehil bu şekilde Sad bin Muâzdan öldürüleceği haberini aldığı için, Bedir Savaşında Mekkeden çıkmamak istemiş, çevresinin ayıplaması üzerine Bedire gelmişti. Nihayet Peygamberimizin buyurduğu gerçekleşip, Ebû Cehil Bedir savaşında katledildi. Sad bin Muâz, Bedir Savaşına katılarak, Bedir Eshâbından olmakla da şereflendi. Bedir Savaşı başlamadan önce, Peygamberimiz Mekkeli müşriklerin bir ordu hazırlayıp, Medîneye doğru harekete geçtiklerini haber alınca, bir danışma meclisi kurup, Eshâb-ı kirâm ile istişâre yaptı. Onlara, fikirlerini sordular. Bazıları dediler ki: - Biz kervan için yola çıkmıştık. Onların kâr etmesine, mâni olmamız elzemdi. Çünkü kazanacakları parayla, bize karşı ordu hazırlıyacak idiler. Eğer savaştan önceden haberimiz olsaydı; daha hazırlıklı hareket ederdik. Resûl-i Ekrem efendimiz de buyurdu ki: - Kervân, sahil yolundan savuşup gitmiştir. Şu Ebû Cehil ordusu ise bize doğru gelmektedir. Hizmetler nasîb eyle Bunun üzerine Evs kabîlesi reisi, Sad bin Muâz ayağa kalkarak şunları söyledi: - Yâ Resûlallah Bizler, Allaha ve son Peygamberi olan Sana, îmân ettik. Allah tarafından sana tebliğ edilen İslâmın, hak dîn olduğuna kalbden inandık, doğruladık. Senin emirlerini dinlemek ve itâat etmek üzere, söz verdik. Temînat verdik. Seni hak Peygamber olarak gönderen Yüce Allaha yemîn ederim ki, bize şu denizi gösterip içine dalsan; Seninle birlikte denize dalarız. Hiç birimiz, geri kalmayız. İslâm düşmanlarıyla çarpışmayı da, seve seve kabûl ederiz. Savaştan, geri dönmeyiz. Düşman karşısında sabır ve sebâtla savaşırız. İşte, cenâb-ı Hakka yalvarıyorum: Ey Yüce Allahım Bize öyle hizmetler nasîb eyle ki; gayretlerimizi görünce, Resûlünün göz bebekleri dahî gülsün Yâ Resûlallah Artık bizleri, cenâb-ı Hakkın lütfû ile, istediğin yere götür. Sad bin Muâzın bu sözleri üzerine Peygamber efendimiz şöyle buyurdu: - Öyle ise, Allahın lütûf ve bereketine doğru yürüyünüz Cenâb-ı Hak katî olarak, ya kervanı, ya Kureyş ordusunu vaad buyurmuştu. Vallahi ben, Kureyşlilerin ölüp düşecekleri yerleri şimdiden görüyorum. Bedir savaşından sonra Uhud savaşına da katılan Sad bin Muâz, gösterdiği cesâret ve kahramanlıkla Eshâb-ı kirâm arasında çok sevildi. Bu savaşta oğlu Amr şehîd oldu. Uhud savaşında Peygamber efendimiz yaralanmıştı. Sad bin Muâz, Sad bin Ubâde ile birlikte Peygamberimizin yaralarını sarıp, tedâvi etti. Sad bin Muâz müşriklerle yapılan Hendek savaşına da katıldı. Bu savaşın yapıldığı sırada, sağlam kalelerden olan Hâriseoğulları kalesinde Sad bin Muâzın annesiyle birlikte bulunan Hz. Âişe şöyle anlatmıştır: Kılıcını kuşanmış... "O gün şiddetli bir ses duydum. Baktım ki, Sad bin Muâz, yanında yeğeni ile savaşa gidiyordu. Kılıcını kuşanmış gür sesle şiirler okuyordu. Bunu işiten annesi dedi ki: - Oğlum, koş, arkadaşlarına yetiş, geri kalma" Hendek harbinde; Sad bin Muâz büyük bir kahramanlık göstererek savaşıyordu. Savaş sırasında İbni Araka adlı bir müşrikin attığı ok ile kolundan yaralandı. Ok atardamara isâbet edip, çok kan kaybına sebep oldu. Hz. Sad, yaralı bir hâlde, etrafındakilerin kanı durdurmak için uğraştıklarını görerek, durumunun ciddî olduğunu anladı ve şöyle duâ etti: - Yâ Rabbî, Kureyş harbe devam edecekse bana ömür ihsân eyle. Çünkü senin Resûlüne eziyet eden, Onu yalanlayan bu müşriklerle savaşmaktan hoşlandığım kadar başka bir şeyden hoşlanmıyorum. Eğer aramızdaki harp sona eriyorsa, beni şehîdlik mertebesine yükselt. Fakat, Benî Kureyzanın âkıbetini görmeden rûhumu kabzetme. Peygamber efendimiz bir çadır kurarak, Sad bin Muâzı oraya yatırttı. Eslemoğulları kabîlesinden Rafideyi de Onun tedâvisine memur etti. Hz. Sad, orada yattığı sırada Peygamberimiz sık sık yanına gelip, hâlini sorardı. Peygamberimiz Hendek savaşı sona erince, derhal Benî Kureyza Yahûdîlerinin üzerine hareket emri verdi. Benî Kureyza Yahûdîleri Peygamberimizle anlaşma yaptıkları hâlde Hendek savaşının en kritik anında, müşrikler tarafına geçmişler, Müslümanları arkadan vurmaya kalkmışlardı. Sad bin Muâz böyle yapmamaları için onları ikâz etmişti. Fakat dinlememişlerdi. Bu sebeple Hendek savaşından hemen sonra Benî Kureyza Yahûdîleri kuşatma altına alındı. Bu kuşatma bir ay sürdü. Sonunda teslim oldular. Haklarında verilecek hüküm için Sad bin Muâzı hakem olarak istediler. Onların bu isteği üzerine Peygamberimiz Sad bin Muâzı yattığı çadırından getirtti. O, Yahîdîlere dedi ki: - Ne hüküm verirsem râzı mısınız? - Evet râzıyız. Bunun üzerine Sad bin Muâz, Benî Kureyza erkeklerinin boynunun vurulmasına hükmetti. Allah ve Resûlünün hükmü Sadın verdiği bu hüküm, Yahûdîlerin elinde bulunan kitaplarına tıpa tıp uyuyordu. Bu hüküm gereğince erkeklerin boynu vuruldu. Kadınları ve çocuklar esir alınıp, mallarına el konuldu. Benî Kureyzadan bazı erkekler ise Müslüman olup, kurtuldular. Sad bin Muâz bu hükmü verince Peygamberimiz buyurdu ki: - Onlar hakkında, Allahın ve Resûlünün hükmüyle hükmettin. Sad bin Muâz hazretleri Hendek savaşında ağır bir yara almıştı. Yarası ağırlaşıp, durumu şiddetlenmişti. Peygamber efendimiz, yanına gelip onu kucakladı ve: - Allahım, Sad, senin rızân için senin yolunda cihâd etti. Resûlünü de tasdîk etti. Ona kolaylık ihsân eyle, buyurarak duâ etti. Sad bin Muâz, Peygamber aleyhisselâmın bu sözlerini duyunca gözlerini açıp şöyle fısıldadı: - Yâ Resûlallah Sana selâm ve hürmetler ederim. Senin, Allahü teâlânın peygamberi olduğuna şehâdet ederim. Melekler arasındaki müjde Cebrâil aleyhisselâm, Peygamber efendimize gelip dedi ki: - Yâ Resûlallah Bu gece senin ümmetinden vefât edip de vefâtı melekler arasında müjdelenen kimdir? Bunun üzerine Peygamber efendimiz hemen Sad bin Muâzın hâlini sordu. Evine götürüldüğünü söylediler. Peygamber aleyhisselâm yanında Eshâb-ı kirâmdan bazıları olduğu hâlde Sad bin Muâzın yanına gitti. Yolda süratli gitmeleri sebebiyle Eshâb-ı kirâm dediler ki: - Yorulduk yâ Resûlallah. Bunun üzerine, Peygamber efendimiz: - Melekler Hanzalanın cenâzesinde bizden önce bulundukları gibi Sadın da cenâzesinde bizden önce bulunacaklar. Biz önce yetişemeyeceğiz, buyurarak hızlı gitmelerinin sebebini açıkladı. Peygamber efendimiz, Sad bin Muâzın yanına gelince, onu vefât etmiş olarak buldu. Baş ucuna durup, Sad bin Muâzın künyesini söyleyerek buyurdu ki: - Ey Ebû Amr Sen reislerin en iyisi idin. Allah sana saâdet, bereket ve en hayırlı mükâfatı versin. Allaha verdiğin sözü yerine getirdin. Allah da sana vadettiğini verecektir. Eslem bin Hâris şöyle anlatmıştır: İçerde Sad bin Muâzın cenâzesi yalnızdı. Başka kimse yoktu. Resûl aleyhisselâm adımlarını gâyet geniş açarak evin içinde yürüyordu. Bu durumu görünce yavaşladım. Durmamı işâret edince de durdum. Sonra da geriye döndüm. Resûl aleyhisselâm içerde bir müddet durdu. Sonra dışarı çıktı. Çıkınca dedim ki: - Yâ Resûlallah, niçin öyle yürüdünüz? - Böylesine kalabalık bir mecliste bulunmadım, melekler dolmuştu. Meleğin biri beni kanadı üzerine aldı da ancak öyle oturabildim. Sonra, Sad bin Muâzın lâkabını söyleyerek: - Sana âfiyet olsun yâ Ebâ Amr Sana âfiyet olsun ya Ebâ Amr Sana âfiyet olsun yâ Ebâ Amr, buyurdu. Hafif cenâze Onun vefâtı Resûl aleyhisselâmı ve Eshâb-ı kirâmı çok üzdü. Gözyaşı döküp ağladılar. Cenâzesinde bütün Eshâb-ı kirâm toplandı. Peygamber aleyhisselâm cenâze namazını kıldırdı, cenâzesini taşıdı. Eshâb-ı kirâm, Sad bin Muâzın cenâzesini taşırken dediler ki: - Yâ Resûlallah Biz böyle kolay taşınan cenâze görmedik. Bunun üzerine Peygamber aleyhisselâm buyurdu ki: - Sadın cenâzesine yetmiş bin melek indi. Şimdiye kadar yeryüzüne bu kadar kalabalık hâlde inmemişlerdi. Sad bin Muâz defnedilirken birisi kabrinden bir avuç toprak almıştı. Sonra onu evine götürünce o toprak misk oldu. Cenâzesi kabre indirilirken Peygamber aleyhisselâm kabri başında oturup, mübârek gözleri yaşardı.